“ ติดกล้องวงจรปิดหน้าบ้านโดยไม่ติดป้ายเตือนมีความผิดจริงไหม? ” โดยอัยการวรเทพ สกุลพิชัยรัตน์

 

ในยุคที่ความปลอดภัยเป็นเรื่องสำคัญอันดับต้น ๆ การติดตั้งกล้องวงจรปิด (CCTV) ไว้ที่บ้านกลายเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ทั่วไป แต่เมื่อมีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 หรือที่เรารู้จักกันในชื่อ PDPA (Personal Data Protection Act) หลายคนเริ่มกังวลว่าการติดกล้องเพื่อดูแลบ้านตนเองนั้นจะกลายเป็นการทำผิดกฎหมายหรือไม่ โดยเฉพาะประเด็นการ "ไม่ติดป้ายเตือน" ว่ามีความผิดจริงหรือเป็นเพียงข่าวลือ

ก่อนอื่นมาทำความรู้จักกับหลักกฎหมาย PDPA แบบเข้าใจง่าย

PDPA คือกฎหมายที่มีขึ้นเพื่อคุ้มครอง "ข้อมูลส่วนบุคคล" ซึ่งหมายถึงข้อมูลที่สามารถทำให้ระบุตัวตนของบุคคลนั้นได้ ไม่ว่าจะเป็นทางตรงหรือทางอ้อม เช่น ชื่อ-นามสกุล, ภาพใบหน้าจากกล้องวงจรปิด, ท่าทาง, ป้ายทะเบียนรถ หรือข้อมูลชีวภาพต่าง ๆ แต่ไม่รวมถึงข้อมูลของผู้ถึงแก่กรรม

พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 หรือ PDPA เป็นกฎหมายหลักที่ตราขึ้นเพื่อวางรากฐานการบริหารจัดการข้อมูลส่วนบุคคลในประเทศไทยให้มีประสิทธิภาพและเป็นสากล โดยมีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2565

สาระสำคัญมุ่งเน้นการสร้าง “ ความสมดุลระหว่างการคุ้มครองสิทธิของเจ้าของข้อมูลและการอนุญาตให้ผู้ควบคุมหรือผู้ประมวลผลข้อมูลนำข้อมูลไปใช้ตามความจำเป็นภายใต้ขอบเขตที่กฎหมายกำหนด”  

กฎหมายฉบับนี้จัดตั้ง “ คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล” และ             “ สำนักงาน” ขึ้นมาเพื่อทำหน้าที่กำกับดูแล ออกระเบียบปฏิบัติ และตรวจสอบการทำงานของหน่วยงานภาครัฐและเอกชนให้สอดคล้องกับมาตรฐานความปลอดภัย 

นอกจากนี้ยังระบุถึง “ สิทธิขั้นพื้นฐานของบุคคล”  เช่น สิทธิในการเข้าถึง การแก้ไข และการขอให้ลบข้อมูล รวมถึงการกำหนดมาตรการลงโทษที่ครอบคลุมทั้งทางแพ่ง ทางอาญา และทางปกครองสำหรับผู้ที่ฝ่าฝืน กฎหมายชุดนี้จึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นด้านดิจิทัลและปกป้องความเป็นส่วนตัวของประชาชนในยุคปัจจุบัน

ข้อยกเว้นการบังคับใช้ PDPA

ตามมาตรา 4 ของพระราชบัญญัตินี้ กฎหมายจะไม่ใช้บังคับแก่บุคคลหรือหน่วยงานในกรณีดังต่อไปนี้:

การเก็บรวบรวมเพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือกิจกรรมในครอบครัว: เช่น การติดตั้งกล้องวงจรปิดภายในบ้านเพื่อรักษาความปลอดภัยของตนเองและครอบครัว โดยไม่ได้นำภาพไปเปิดเผยหรือแชร์ต่อสาธารณะ

หน่วยงานรัฐที่มีหน้าที่รักษาความมั่นคง: รวมถึงความมั่นคงทางการคลัง การรักษาความปลอดภัยของประชาชน การป้องกันปราบปรามการฟอกเงิน นิติวิทยาศาสตร์ และความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์

กิจการสื่อมวลชน งานศิลปกรรม หรือวรรณกรรม: ที่เป็นไปตามจริยธรรมแห่งการประกอบวิชาชีพหรือเป็นประโยชน์สาธารณะ

รัฐสภาและคณะกรรมาธิการ: ในการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อพิจารณาตามหน้าที่และอำนาจ

กระบวนการยุติธรรม: การพิจารณาพิพากษาคดีของศาล การดำเนินงานของเจ้าหน้าที่ในกระบวนการพิจารณาคดี การบังคับคดี การวางทรัพย์ และกระบวนการยุติธรรมทางอาญา

บริษัทข้อมูลเครดิตและสมาชิก: การดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยการประกอบธุรกิจข้อมูลเครดิต

                  อย่างไรก็ตาม แม้หน่วยงานดังกล่าว จะได้รับยกเว้นไม่ให้นำกฎหมายฉบับนี้มาบังคับใช้ทั้งหมดก็ตาม  แต่หน่วยงานเหล่านั้นก็ยังคงต้องจัดให้มี การรักษาความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูลส่วนบุคคล ให้เป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนดด้วย

นอกจากนี้ กฎหมายอาจมีการตราพระราชกฤษฎีกาเพื่อยกเว้นให้แก่ “ ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล” ในลักษณะหรือกิจการอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ “เพื่อประโยชน์สาธารณะ” 

สำหรับกล้องวงจรปิดนั้น ข้อมูลที่ถูกบันทึกไว้ เช่น ใบหน้า ท่าทาง หรือป้ายทะเบียนรถ ล้วนถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคลตามกฎหมายนี้

                  ดังนั้น การเก็บรวบรวมภาพเหล่านี้จึงต้องอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ของกฎหมายเพื่อป้องกันการละเมิดสิทธิส่วนบุคคลของผู้อื่น

                   ติดกล้องหน้าบ้านโดยไม่ติดป้ายเตือน ผิดจริงไหม?

คำตอบคือ “จริงบางส่วน” และต้องพิจารณาจากวัตถุประสงค์และลักษณะการติดตั้งเป็นหลัก

                1. กรณีที่เป็น "ข้อยกเว้น" (ไม่ผิดและไม่ต้องติดป้าย): ตาม PDPA มาตรา 4 (1) ระบุชัดเจนว่า กฎหมายฉบับนี้ไม่ใช้บังคับแก่การเก็บรวบรวมข้อมูลเพื่อ “ประโยชน์ส่วนตนหรือเพื่อกิจกรรมในครอบครัว”

                 ดังนั้น หากท่านติดตั้งกล้องภายในบริเวณบ้านเพื่อดูแลความปลอดภัยของคนในครอบครัวและทรัพย์สิน โดยไม่ได้นำภาพไปเผยแพร่หรือแชร์ต่อสาธารณะ ท่านสามารถทำได้โดยไม่ผิดกฎหมายและไม่จำเป็นต้องติดป้ายแจ้งเตือนใด ๆ

               2. กรณีที่ "อาจมีความผิด" (ควรติดป้าย): ความละเอียดอ่อนจะเกิดขึ้นเมื่อกล้องของท่าน “จับภาพถนนหน้าบ้าน หรือพื้นที่ของเพื่อนบ้าน”

               แม้ท่านจะมีเจตนาเพื่อความปลอดภัย แต่หากกล้องสามารถบันทึกภาพในพื้นที่สาธารณะหรือพื้นที่ส่วนบุคคลของผู้อื่นได้อย่างชัดเจน และไม่มีการติดป้ายแจ้งเตือนหรือประกาศวัตถุประสงค์ แม้ท่านจะไม่ได้ตั้งใจเผยแพร่ภาพเหล่านั้น ท่านอาจถูกร้องเรียนว่า  “ ละเมิดสิทธิผู้อื่น” ได้

ดังนั้น การติดกล้องวงจรปิดในบ้าน ไม่จำเป็นต้องติดป้ายแจ้งเตือนเสมอไป หากเป็นการใช้งานเพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือกิจกรรมในครอบครัว แต่มีข้อควรระวังหากมุมกล้องครอบคลุมไปถึงพื้นที่นอกบ้าน 

การติดตั้งกล้องวงจรปิดหน้าบ้าน มีคำแนะนำควรปฏิบัติดังนี้:

ติดป้ายแจ้งเตือน (CCTV Notice): เพื่อให้ผู้ที่ผ่านไปมาทราบว่ามีการบันทึกภาพ

ปรับมุมกล้อง: อย่าให้กล้อง "เล็งตรง" เข้าไปยังบ้านเพื่อนบ้านหรือพื้นที่ที่ไม่เกี่ยวข้อง

                 หลีกเลี่ยงการบันทึกเสียง: หากไม่จำเป็น เพราะ “ เสียง” ก็ถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคล เช่นกัน

                สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด : 

                 แม้จะเป็นกล้องในบ้านตนเอง แต่หากมีการนำภาพที่มีใบหน้าผู้อื่นไปเผยแพร่บนสื่อสังคมออนไลน์โดยไม่ได้รับอนุญาต หรือ ติดกล้องหน้าบ้านแล้วแอบบันทึกภาพบ้านตรงข้ามโดยไม่มีป้ายแจ้ง อาจเข้าข่ายการละเมิดสิทธิ์และมีโทษทั้งทางแพ่ง ทางปกครอง และทางอาญาได้

บทลงโทษ

การละเมิดกฎหมาย PDPA จากการใช้กล้องวงจรปิด (CCTV) เช่น การติดตั้งโดยไม่แจ้งให้ทราบ การเก็บข้อมูลเกินจำเป็น หรือการนำภาพไปใช้ในทางที่ละเมิดสิทธิผู้อื่น มีบทลงโทษแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ดังนี้:

                   1. โทษทางแพ่ง (Civil Liability)

เน้นการชดเชยค่าเสียหายให้กับเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลที่ถูกละเมิด:

ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน: ต้องชดใช้ตาม “ ความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง”  ไม่ว่าจะเป็นการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อ ก็ตาม

                  ค่าเสียหายเชิงลงโทษ: ศาลมีอำนาจสั่งให้จ่ายค่าสินไหมทดแทนเพิ่มขึ้นจากจดจำนวนความเสียหายที่แท้จริงได้ หากพิสูจน์ได้ว่าเป็น “ การละเมิดโดยเจตนา”  โดยสั่งเพิ่มได้สูงสุดไม่เกิน 2 เท่าของค่าเสียหายจริง

                  2. โทษทางปกครอง (Administrative Liability)

เป็นโทษปรับที่ออกโดยสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.):

ค่าปรับเป็นตัวเงิน: มีโทษ “ ปรับตั้งแต่ 1 ล้านบาท ไปจนถึงสูงสุด 5 ล้านบาท” ต่อกรณี ขึ้นอยู่กับความร้ายแรงของการฝ่าฝืน

- ไม่ปฏิบัติตามหลักการพื้นฐาน (เช่น ไม่แจ้งรายละเอียด): ปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท

- ฝ่าฝืนหลักการเก็บรวบรวม/ใช้ข้อมูล: ปรับไม่เกิน 3 ล้านบาท

- ละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความละเอียดอ่อน: ปรับสูงสุดไม่เกิน 5 ล้านบาท

- มาตรการระงับ: เจ้าหน้าที่รัฐมีอำนาจออกคำสั่งให้ ระงับการใช้งานกล้อง,           ลบข้อมูลภาพ หรือปิดระบบ ได้ทันทีหากพบการละเมิด

3. โทษทางอาญา (Criminal Liability)

ใช้ในกรณีที่มี “ เจตนาทำให้ผู้อื่นเกิดความเสียหาย”  หรือ “ เป็นการเปิดเผยข้อมูลโดยมิชอบเพื่อหาประโยชน์” :  โทษจำคุก: สูงสุดไม่เกิน 1 ปี

                  โทษปรับ: สูงสุดไม่เกิน 1 ล้านบาท ทั้งจำทั้งปรับ: สามารถลงโทษควบคู่กันได้

                  ตัวอย่างความผิด: เช่น การนำภาพจากกล้องวงจรปิดที่เห็นหน้าบุคคลอื่นไปโพสต์ลงโซเชียลมีเดีย โดยไม่ได้รับอนุญาต จนทำให้ผู้อื่นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือได้รับความอับอาย

ทั้งนี้ การวินิจฉัยความผิดจะพิจารณาจาก ข้อเท็จจริง พฤติการณ์ และวัตถุประสงค์ในการใช้งานเป็นกรณีไป

 การปฏิบัติตามขั้นตอนที่ถูกต้อง เช่น การติดป้ายแจ้งเตือน และการจำกัดสิทธิ์การเข้าถึงข้อมูล จะช่วยป้องกันความเสี่ยงจากบทลงโทษเหล่านี้ได้

เป้าหมายของกฎหมาย PDPA ไม่ได้ต้องการ ห้ามการติดกล้องวงจรปิด แต่ต้องการสร้าง “ความสมดุล” ระหว่าง “ การรักษาความปลอดภัย” และ “ การเคารพสิทธิความเป็นส่วนตัว”

• นายวรเทพ  สกุลพิชัยรัตน์

อัยการพิเศษฝ่ายชี้ขาดคดีอัยการสูงสุด 1.

ประธานกรรมการว่าด้วยโฆษณา  สคบ.

กรรมการว่าด้วยสัญญา สคบ.

12 มีนาคม 2569